ΙΛΑΡΑ - Ένα νόσημα που απειλεί ακόμα τα παιδιά μας
Μια παιδική ασθένεια που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, μόνιμες αναπηρίες και θάνατο
Η ιλαρά επιστρέφει στην Ευρώπη. Πόσο πραγματικός είναι ο κίνδυνος για τα παιδιά και τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς;
Η ιλαρά θεωρείται συχνά από τους γονείς μια συνηθισμένη παιδική ασθένεια, που προκαλεί πυρετό και εξάνθημα και υποχωρεί έπειτα από μερικές ημέρες. Η αντίληψη αυτή, ωστόσο, υποτιμά τους κινδύνους που μπορεί να έχει η λοίμωξη.
Η ιλαρά δεν είναι απλώς μια ασθένεια με εξάνθημα. Είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική ιογενής λοίμωξη, που μπορεί να προκαλέσει πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, μόνιμες νευρολογικές βλάβες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο.
Το σημαντικότερο είναι ότι σοβαρές επιπλοκές μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και σε προηγουμένως απολύτως υγιή παιδιά.
Η ιλαρά εξακολουθεί να αποτελεί απειλή στην Ευρώπη
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και τη UNICEF, το 2024 καταγράφηκαν 127.412 περιστατικά ιλαράς στις 53 χώρες της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ. Το 2025 ο αριθμός μειώθηκε σε 33.998, αλλά η κυκλοφορία του ιού συνεχίστηκε και το 2026.
Στην Αγγλία, το 2026 έχουν ήδη καταγραφεί τρεις θάνατοι σχετιζόμενοι με ιλαρά, μεταξύ των οποίων δύο παιδιών. Το ένα παιδί πέθανε από την οξεία λοίμωξη και το άλλο από όψιμες συνέπειές της.
Τα περιστατικά αυτά υπενθυμίζουν ότι η ιλαρά εξακολουθεί να προκαλεί θανάτους ακόμη και σε ευρωπαϊκές χώρες με οργανωμένα συστήματα υγείας.
Πόσο επικίνδυνη είναι πραγματικά η ιλαρά για ένα παιδί;
Οι σοβαρές επιπλοκές δεν αποτελούν απλώς θεωρητική πιθανότητα.
Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) και ο ΠΟΥ περιγράφουν συγκεκριμένους κινδύνους για τα παιδιά που νοσούν.
Τι μπορεί να συμβεί σε 1.000 παιδιά που νοσούν από ιλαρά;
Επιπλοκή Εκτιμώμενη συχνότητα
Πνευμονία Έως 50 στα 1.000 παιδιά
Οξεία εγκεφαλίτιδα Περίπου 1 στα 1.000
Θάνατος Περίπου 1–3 στα 1.000
Ωτίτιδα Περίπου 70–100 στα 1.000
Διάρροια Περίπου 80 στα 1.000
Οι αριθμοί προέρχονται από επιδημιολογικά δεδομένα διαφορετικών χωρών και περιόδων. Δεν αποτελούν ακριβή πρόβλεψη για ένα συγκεκριμένο παιδί ή για τη σημερινή Ελλάδα. Οι κατηγορίες μπορούν να αλληλεπικαλύπτονται, καθώς το ίδιο παιδί μπορεί να εμφανίσει περισσότερες από μία επιπλοκές.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το CDC, περίπου ένας στους πέντε ανεμβολίαστους ασθενείς με ιλαρά στις ΗΠΑ χρειάζεται νοσηλεία. Το ποσοστό αυτό δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως αντίστοιχο για κάθε ευρωπαϊκή επιδημία.
Πνευμονία: Η συχνότερη σοβαρή επιπλοκή
Η πνευμονία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επιπλοκές της ιλαράς και την κυριότερη αιτία θανάτου από τη νόσο στα μικρά παιδιά.
Μπορεί να προκληθεί από τον ίδιο τον ιό ή από δευτερογενή βακτηριακή λοίμωξη.
Ένα παιδί που αρχικά παρουσιάζει πυρετό, βήχα και εξάνθημα μπορεί να εμφανίσει σοβαρή δυσχέρεια στην αναπνοή, χαμηλό οξυγόνο στο αίμα και ανάγκη νοσηλείας. Σε ιδιαίτερα βαριές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί υποστήριξη σε μονάδα εντατικής θεραπείας.
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στα βρέφη και στα παιδιά κάτω των πέντε ετών.
Εγκεφαλίτιδα: Μια επιπλοκή που μπορεί να αφήσει μόνιμες βλάβες
Περίπου ένα στα 1.000 παιδιά που νοσούν από ιλαρά μπορεί να εμφανίσει οξεία εγκεφαλίτιδα, δηλαδή σοβαρή φλεγμονή του εγκεφάλου.
Η εγκεφαλίτιδα μπορεί να προκαλέσει διαταραχές της συνείδησης, επιληπτικές κρίσεις και σοβαρή νευρολογική δυσλειτουργία.
Ακόμη και όταν το παιδί επιβιώσει, υπάρχει πιθανότητα μόνιμων συνεπειών, όπως δυσκολίες στη μάθηση, νοητική αναπηρία, κινητικές διαταραχές ή απώλεια ακοής.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πύλη Πληροφοριών Εμβολιασμού, περίπου ένας στους τέσσερις ασθενείς που εμφανίζουν εγκεφαλίτιδα από ιλαρά μπορεί να παρουσιάσει μόνιμη νευρολογική αναπηρία.
Η πιο ύπουλη επιπλοκή: Μια θανατηφόρα νόσος του εγκεφάλου χρόνια μετά την ιλαρά
Μία από τις σοβαρότερες μακροχρόνιες επιπλοκές είναι η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (subacute sclerosing panencephalitis – SSPE).
Πρόκειται για σπάνια αλλά προοδευτική και σχεδόν πάντοτε θανατηφόρα πάθηση του κεντρικού νευρικού συστήματος, που οφείλεται στην παραμονή του ιού της ιλαράς στον οργανισμό.
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό χαρακτηριστικό της είναι ότι μπορεί να εκδηλωθεί αρκετά χρόνια μετά την αρχική λοίμωξη, ακόμη και αν το παιδί είχε φαινομενικά αναρρώσει πλήρως.
Συνήθως εμφανίζεται έπειτα από περίπου 7–10 χρόνια, με αλλαγές στη συμπεριφορά, επιδείνωση της σχολικής επίδοσης, δυσκολίες στη σκέψη και στη μνήμη και στη συνέχεια επιληπτικές κρίσεις και προοδευτική νευρολογική επιδείνωση.
Πόσο συχνή είναι;
Η ακριβής συχνότητα είναι δύσκολο να προσδιοριστεί και διαφέρει μεταξύ των μελετών.
Μια γερμανική επιδημιολογική μελέτη εκτίμησε ότι μεταξύ των παιδιών που είχαν νοσήσει από ιλαρά πριν από την ηλικία των πέντε ετών, περίπου ένα στα 1.700 έως 3.300 ενδέχεται να αναπτύξει υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα.
Η εκτίμηση αυτή αφορά συγκεκριμένο πληθυσμό και δεν μπορεί να γενικευθεί σε όλες τις χώρες ή τις ηλικίες. Αναδεικνύει, ωστόσο, ότι η σπάνια αυτή επιπλοκή μπορεί να είναι συχνότερη μετά από λοίμωξη στην πρώιμη παιδική ηλικία από όσο υποδηλώνουν παλαιότερες γενικές εκτιμήσεις.
Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα σημαντικός όταν η ιλαρά εμφανίζεται στα πρώτα χρόνια της ζωής.
Η ιλαρά μπορεί να αποδυναμώσει την άμυνα του οργανισμού για μεγάλο διάστημα
Μια λιγότερο γνωστή συνέπεια της ιλαράς είναι η λεγόμενη ανοσολογική αμνησία (immune amnesia).
Ο ιός μπορεί να καταστρέψει μέρος των κυττάρων μνήμης του ανοσοποιητικού συστήματος, μειώνοντας την προστασία που είχε αποκτήσει ο οργανισμός απέναντι σε άλλα μικρόβια.
Έτσι, μετά την ανάρρωση από την ιλαρά, ένα παιδί μπορεί να παραμένει περισσότερο ευάλωτο σε άλλες λοιμώξεις για μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι οι συνέπειες της νόσησης δεν περιορίζονται απαραίτητα στις ημέρες του πυρετού και του εξανθήματος.
Γιατί τα βρέφη κινδυνεύουν περισσότερο;
Τα βρέφη αποτελούν ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα.
Τα μητρικά αντισώματα, όταν υπάρχουν, προσφέρουν προσωρινή προστασία, η οποία σταδιακά μειώνεται κατά τους πρώτους μήνες της ζωής. Έτσι, δημιουργείται ένα χρονικό διάστημα κατά το οποίο το βρέφος μπορεί να είναι ευάλωτο πριν ολοκληρώσει τον συνήθη εμβολιασμό του.
Επιπλέον, τα πολύ μικρά παιδιά εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών από τη λοίμωξη.
Γι' αυτό ο εμβολιασμός των μεγαλύτερων παιδιών και του ευρύτερου πληθυσμού δεν προστατεύει μόνο τους ίδιους, αλλά συμβάλλει και στην προστασία των βρεφών που δεν έχουν ακόμη εμβολιαστεί.
Πόσο εύκολα μεταδίδεται η ιλαρά;
Η ιλαρά συγκαταλέγεται στις πιο μεταδοτικές λοιμώξεις του ανθρώπου.
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω του αέρα. Μπορεί να παραμείνει μολυσματικός στον αέρα ενός κλειστού χώρου έως και δύο ώρες μετά την αποχώρηση του ασθενούς.
Σε έναν πληθυσμό χωρίς ανοσία, ένας ασθενής μπορεί να μεταδώσει τη νόσο σε 12–18 άλλα άτομα.
Επιπλέον, η μετάδοση μπορεί να ξεκινήσει περίπου τέσσερις ημέρες πριν εμφανιστεί το χαρακτηριστικό εξάνθημα. Επομένως, ένας ασθενής μπορεί να μεταδίδει τη νόσο πριν γίνει αντιληπτό ότι πάσχει από ιλαρά.
Μπορεί να προστατευθεί αποτελεσματικά ένα παιδί;
Ναι. Ο εμβολιασμός με το εμβόλιο ιλαράς–παρωτίτιδας–ερυθράς (MMR) αποτελεί το αποτελεσματικότερο μέσο πρόληψης.
Σύμφωνα με το CDC:
Μία δόση MMR προστατεύει περίπου το 93% των εμβολιασμένων από την ιλαρά.
Δύο δόσεις προσφέρουν περίπου 97% προστασία.
Το εμβόλιο έχει μελετηθεί εκτενώς επί δεκαετίες και διαθέτει τεκμηριωμένο προφίλ ασφάλειας. Οι συνήθεις ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και παροδικές, ενώ οι σοβαρές είναι σπάνιες.
Ο εμβολιασμός δεν προστατεύει μόνο από το εξάνθημα και τον πυρετό. Προστατεύει κυρίως από τις ενδεχομένως καταστροφικές συνέπειες της φυσικής λοίμωξης.
Τι πρέπει να κάνουν σήμερα οι γονείς;
Οι γονείς χρειάζεται να ελέγξουν το βιβλιάριο υγείας του παιδιού και να βεβαιωθούν ότι έχουν χορηγηθεί οι προβλεπόμενες δόσεις του MMR, σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Για την ολοκλήρωση του εμβολιασμού απαιτούνται να γίνουν δύο δόσεις σύμφωνα με το πρόγραμμα. Η 1η γίνεται μεταξύ 12-15 μηνών και η 2η μεταξύ 24-35 μηνών. Παιδιά ή ενήλικες που έχουν κάνει μόνο την μία δόση πρέπει να συμπληρώσουν τον εμβολιασμό τους με μία επιπλέον δόση.
Εάν έχει καθυστερήσει κάποια δόση, ο εμβολιασμός μπορεί να συμπληρωθεί χωρίς να χρειάζεται επανεκκίνηση ολόκληρου του σχήματος.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται πριν από ταξίδια σε περιοχές όπου εμφανίζονται κρούσματα ιλαράς, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συστηθεί πρώιμος εμβολιασμός βρεφών ηλικίας 6–11 μηνών.
Εάν ένα παιδί εμφανίσει υψηλό πυρετό, βήχα, καταρροή, επιπεφυκίτιδα και στη συνέχεια εξάνθημα, ιδιαίτερα έπειτα από πιθανή έκθεση σε κρούσμα, απαιτείται άμεση τηλεφωνική επικοινωνία με ιατρό πριν από την προσέλευση στο ιατρείο, ώστε να αποφευχθεί η μετάδοση σε άλλα παιδιά.
Το ουσιαστικό μήνυμα
Η πλειονότητα των παιδιών που νοσούν από ιλαρά θα αναρρώσει χωρίς μόνιμες συνέπειες. Αυτό όμως δεν καθιστά τη λοίμωξη ακίνδυνη.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα ποιο παιδί θα εμφανίσει πνευμονία, εγκεφαλίτιδα ή άλλη σοβαρή επιπλοκή.
Όταν μια λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει μόνιμη εγκεφαλική βλάβη ή θάνατο, ακόμη και σε προηγουμένως υγιή παιδιά, και διαθέτουμε ένα ασφαλές και ιδιαίτερα αποτελεσματικό εμβόλιο, η πρόληψη αποκτά καθοριστική σημασία.
Η ιλαρά δεν είναι μια αθώα παιδική ασθένεια του παρελθόντος. Είναι ένας υπαρκτός, αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό προλήψιμος, κίνδυνος για την υγεία των παιδιών.
Επιστημονικές πηγές
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO). Measles, 15 Ιουλίου 2026.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/measlesCenters for Disease Control and Prevention (CDC). Measles Symptoms and Complications.
https://www.cdc.gov/measles/signs-symptoms/index.htmlEuropean Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Disease information on measles.
https://www.ecdc.europa.eu/en/measles/factsΕυρωπαϊκή Πύλη Πληροφοριών Εμβολιασμού. Measles.
https://vaccination-info.europa.eu/en/disease-factsheets/measlesSchönberger K. και συνεργάτες. Epidemiology of Subacute Sclerosing Panencephalitis (SSPE) in Germany from 2003 to 2009: A Risk Estimation. PLoS ONE, 2013.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23874807/UK Health Security Agency. Confirmed cases of measles in England, 2026.
https://www.gov.uk/government/publications/measles-epidemiology-2023-to-2026/confirmed-cases-of-measles-in-england-by-month-age-region-and-upper-tier-local-authority-2026WHO/UNICEF. Measles cases dropped in Europe and Central Asia in 2025, but the risk of outbreaks remains, 11 Φεβρουαρίου 2026.
https://www.unicef.org/press-releases/measles-cases-dropped-europe-and-central-asia-2025-compared-previous-year-risk
Κωνσταντίνος Ι Νταλούκας - Παιδίατρος - Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων