Μηχανή παρασκευής βρεφικού γάλακτος ή ο παραδοσιακός τρόπος; Τι είναι πιο ασφαλές για το μωρό σας;

Η απάντηση χρειάζεται ορισμένες διευκρινίσεις

Γιατί έχει τόση σημασία ο τρόπος παρασκευής;

Το γάλα σε σκόνη πρέπει να αναμιγνύεται με ακριβώς την ποσότητα νερού που αναγράφεται στη συσκευασία.

Δεν πρέπει να προσθέτουμε ούτε περισσότερη ούτε λιγότερη σκόνη και δεν πρέπει να αλλάζουμε την ποσότητα του νερού.

Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια σύσταση για να έχει το γάλα τη σωστή γεύση. Η λανθασμένη αναλογία μπορεί να έχει πραγματικές συνέπειες για την υγεία του βρέφους.

Αν το γάλα γίνει πιο συμπυκνωμένο

Αν χρησιμοποιηθεί περισσότερη σκόνη ή λιγότερο νερό από όσο προβλέπεται, αυξάνεται η συγκέντρωση των συστατικών του γάλακτος.

Το βρέφος μπορεί να παρουσιάσει:

• αφυδάτωση,

• αυξημένο νεφρικό φορτίο,

• υπερνατριαιμία,

• διαταραχές από το πεπτικό,

• και, σε σοβαρές περιπτώσεις, νευρολογικές επιπλοκές.

Αν το σφάλμα είναι μικρό αλλά επαναλαμβανόμενο: μεγαλύτερη θερμιδική πρόσληψη και πιθανώς υπερβολική αύξηση βάρους. 
Αν η συσκευή προσθέτει συστηματικά περισσότερη σκόνη από την προβλεπόμενη, το γάλα γίνεται υπερσυμπυκνωμένο. Ο σημαντικότερος άμεσος κίνδυνος είναι η αφυδάτωση και η διαταραχή των ηλεκτρολυτών, όπως η υπερνατριαιμία. Παράλληλα, επειδή το γάλα περιέχει περισσότερες θερμίδες ανά ml, ένα μικρό αλλά επαναλαμβανόμενο σφάλμα μπορεί να αυξήσει τη συνολική ενεργειακή πρόσληψη και να συμβάλει σε ταχύτερη ή υπερβολική αύξηση βάρους.  

Αν το γάλα γίνει περισσότερο αραιωμένο

Αν χρησιμοποιηθεί περισσότερο νερό ή λιγότερη σκόνη, το βρέφος λαμβάνει λιγότερες θερμίδες και θρεπτικά συστατικά από όσα χρειάζεται.

Αν αυτό επαναλαμβάνεται μπορεί να οδηγήσει σε:

• ανεπαρκή πρόσληψη βάρους,

• ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και μικροθρεπτικών συστατικών,

• υποθρεψία,

• και, όταν η αραίωση είναι σημαντική, υπονατριαιμία και «δηλητηρίαση από νερό».

Επομένως, η σωστή αναλογία νερού και σκόνης είναι ζήτημα ασφάλειας και όχι απλώς σωστής παρασκευής.

Και οι γονείς κάνουν λάθη

Θα ήταν άδικο να συγκρίνουμε μια μηχανή με έναν θεωρητικά «τέλειο» γονέα.

Στην πραγματική ζωή, οι γονείς μπορεί να βάλουν λίγο περισσότερο ή λιγότερο νερό, να γεμίσουν περισσότερο τη μεζούρα, να συμπιέσουν τη σκόνη μέσα σε αυτή ή ακόμη και να χάσουν το μέτρημα των δόσεων — κάτι ιδιαίτερα εύκολο στις 3 το πρωί με ένα μωρό που κλαίει.

Μάλιστα, πειραματική μελέτη σε 84 φροντιστές έδειξε σημαντική μεταβλητότητα κατά τη χειροκίνητη παρασκευή. Το μέσο απόλυτο σφάλμα ήταν περίπου 9% στη μέτρηση της σκόνης, 4,4% στη μέτρηση του νερού και 13% όταν συνυπολογίζονταν τα δύο μαζί.

Άρα ο παραδοσιακός τρόπος δεν είναι αυτομάτως ασφαλής. Είναι ασφαλής όταν γίνεται σωστά.

Τι αλλάζει με τις αυτόματες μηχανές;

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι συσκευών.

Ορισμένες παρέχουν κυρίως νερό στην επιθυμητή θερμοκρασία, ενώ άλλες είναι πλήρως αυτόματες: μετρούν το νερό, δοσομετρούν τη σκόνη και αναμιγνύουν τα δύο.

Αυτό είναι εξαιρετικά πρακτικό. Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί νέα πιθανά σημεία σφάλματος.

Για παράδειγμα:

• μπορεί να έχει επιλεγεί λάθος ρύθμιση για το συγκεκριμένο γάλα,

• μπορεί να αλλάξει η μάρκα ή ο τύπος του γάλακτος χωρίς να αλλάξει η αντίστοιχη ρύθμιση,

• μπορεί να υπάρχει υπόλειμμα ή συσσώρευση σκόνης στον μηχανισμό,

• μπορεί να μην έχει γίνει σωστός καθαρισμός,

• μπορεί η ποσότητα νερού ή σκόνης που αποδίδει η συσκευή να αποκλίνει από την προβλεπόμενη,

• ή η θερμοκρασία του νερού να μην είναι αυτή που απαιτείται.

Το σημαντικό είναι ότι ο γονιός δεν βλέπει πλέον άμεσα πόσο νερό και πόση σκόνη χρησιμοποιήθηκαν. Εμπιστεύεται τη βαθμονόμηση και τη σωστή λειτουργία της συσκευής.

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος κίνδυνος, τα μικρόβια

Ένα γεγονός που αρκετοί γονείς αγνοούν είναι ότι:

Το βρεφικό γάλα σε σκόνη δεν είναι αποστειρωμένο.

Σπάνια μπορεί να περιέχει παθογόνα βακτήρια, μεταξύ των οποίων το Cronobacter sakazakii.

Οι λοιμώξεις από Cronobacter είναι σπάνιες, αλλά στα νεογνά μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Για τον λόγο αυτό οι οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη σημασία στον τρόπο ανασύστασης του γάλακτος, κυρίως για βρέφη υψηλού κινδύνου.

Το CDC συνιστά πρόσθετες προφυλάξεις όταν το βρέφος:

• είναι μικρότερο των 2 μηνών,

• έχει γεννηθεί πρόωρα,

• ή έχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Για βρέφη υψηλού κινδύνου, το CDC συνιστά το νερό να βράσει και να αφεθεί να κρυώσει για όχι περισσότερο από περίπου 5 λεπτά πριν προστεθεί η σκόνη, ώστε να παραμένει αρκετά θερμό για να μειώσει τον κίνδυνο μικροβιακής επιμόλυνσης. 

Εδώ βρίσκεται ένα σημαντικό ερώτημα για τις μηχανές

Δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε συσκευή παρασκευής γάλακτος φέρνει τη σκόνη σε επαφή με νερό στην απαιτούμενη θερμοκρασία.

Το βρετανικό NHS συστήνει στους γονείς που χρησιμοποιούν μηχανή παρασκευής να ελέγχουν ότι το νερό είναι τουλάχιστον 70°C όταν αναμιγνύεται με τη σκόνη. Αν η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη, συστήνει να σταματήσει η χρήση της συγκεκριμένης συσκευής και να χρησιμοποιηθεί ο συμβατικός τρόπος παρασκευής.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για νεογνά, πρόωρα και άλλα ευάλωτα βρέφη.

Τελικά, ποιος τρόπος είναι ασφαλέστερος;

Από πρακτική άποψη, η σωστά εκτελούμενη παραδοσιακή παρασκευή προσφέρει στον γονιό τον μεγαλύτερο άμεσο έλεγχο τόσο στην ποσότητα του νερού και της σκόνης όσο και στη θερμοκρασία του νερού κατά την ανασύσταση.

Μια αυτόματη μηχανή μπορεί να προσφέρει σημαντική ευκολία και συνέπεια, αλλά η ασφάλειά της εξαρτάται από το αν είναι σωστά ρυθμισμένη για το συγκεκριμένο γάλα, αν δοσομετρεί με ακρίβεια τη σκόνη, αν χρησιμοποιεί κατάλληλη θερμοκρασία νερού και αν καθαρίζεται σχολαστικά σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Επομένως, η χρήση μηχανής δεν πρέπει να θεωρείται από μόνη της ασφαλέστερη από τη σωστή χειροκίνητη παρασκευή. Το κρίσιμο είναι κάθε γεύμα να έχει τη σωστή αναλογία νερού και σκόνης και να παρασκευάζεται με τρόπο που να περιορίζει τον μικροβιακό κίνδυνο.

Αν χρησιμοποιείτε μηχανή παρασκευής γάλακτος

Θα πρότεινα μερικούς απλούς κανόνες:

• Διαβάστε προσεκτικά τις οδηγίες τόσο της μηχανής όσο και του συγκεκριμένου γάλακτος.

• Βεβαιωθείτε ότι έχει επιλεγεί η σωστή ρύθμιση για τη συγκεκριμένη μάρκα και τον συγκεκριμένο τύπο γάλακτος.

• Κάθε φορά που αλλάζετε γάλα, ελέγξτε ξανά τις ρυθμίσεις.

• Τηρείτε αυστηρά τις οδηγίες καθαρισμού και συντήρησης.

• Ελέγχετε περιοδικά ότι η συσκευή αποδίδει τη σωστή ποσότητα νερού.

• Για συσκευές που δοσομετρούν αυτόματα και τη σκόνη, έχει αξία να επαληθεύεται ότι η ποσότητα που αποδίδεται αντιστοιχεί πράγματι στις οδηγίες του συγκεκριμένου γάλακτος.

• Ιδιαίτερα στα νεογνά και στα βρέφη υψηλού κινδύνου, βεβαιωθείτε ότι ακολουθούνται οι ειδικές οδηγίες ασφαλούς ανασύστασης.

Μια ακόμη ασφαλέστερη επιλογή για ορισμένα ευάλωτα βρέφη

Τι γίνεται με το έτοιμο υγρό γάλα (ready-to-feed);

Το έτοιμο προς χρήση υγρό βρεφικό γάλα (ready-to-feed) είναι εμπορικά αποστειρωμένο κατά την παραγωγή και δεν απαιτεί ανασύσταση με νερό. Έτσι αποφεύγονται τόσο τα λάθη στην αναλογία νερού–σκόνης όσο και ο μικροβιακός κίνδυνος που συνδέεται με την ίδια τη σκόνη.

Για τον λόγο αυτό μπορεί να αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμη επιλογή για βρέφη (πρόωρα κλπ) που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης από Cronobacter, όταν είναι διαθέσιμο και κατάλληλο για το συγκεκριμένο βρέφος.

Μετά το άνοιγμα, όμως, απαιτείται αυστηρή τήρηση των οδηγιών φύλαξης και χρήσης του προϊόντος.

Το μήνυμα που πρέπει να κρατήσετε

Είτε χρησιμοποιείτε τον παραδοσιακό τρόπο είτε μια αυτόματη μηχανή, η ασφάλεια εξαρτάται από μερικούς βασικούς κανόνες: 

• σωστή αναλογία νερού και σκόνης 
• κατάλληλη θερμοκρασία
• σχολαστική υγιεινή 
• σωστή συντήρηση του εξοπλισμού

Η μηχανή προσφέρει ευκολία, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη ελέγχου. 

Η χειροκίνητη παρασκευή δίνει μεγαλύτερο άμεσο έλεγχο, αλλά απαιτεί επίσης σχολαστική τήρηση των οδηγιών.

Στόχος δεν είναι να επιλέξουμε την πιο "σύγχρονη" ή την πιο "παραδοσιακή" μέθοδο. Στόχος είναι κάθε μπιμπερό που δίνεται στο βρέφος να έχει παρασκευαστεί σωστά και με ασφάλεια.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το γάλα προορίζεται για ένα νεογνό, ένα πρόωρο ή ένα άλλο ευάλωτο βρέφος.

Κωνσταντίνος Ι Νταλούκας - Παιδίατρος - Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων

Ο παραδοσιακός τρόπος, όταν εφαρμόζεται σχολαστικά σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, εξακολουθεί να παρέχει τον μεγαλύτερο άμεσο έλεγχο της αναλογίας νερού και σκόνης και της διαδικασίας ανασύστασης.