Ασφαλής σίτηση βρεφών - Όσα πρέπει να γνωρίζει κάθε γονιός πριν ξεκινήσουν οι στερεές τροφές
Γιατί τα βρέφη κινδυνεύουν περισσότερο
Το βρέφος μπορεί να πιάνει και να μεταφέρει τροφή στο στόμα, αλλά η ικανότητα μάσησης, ο έλεγχος της γλώσσας και ο συντονισμός μάσησης–κατάποσης–αναπνοής παραμένουν ανώριμοι. Πολλά βρέφη δεν έχουν γομφίους και συχνά επιχειρούν να καταπιούν κομμάτια που δεν έχουν τεμαχίσει επαρκώς.
Ο στενός αεραγωγός μπορεί να αποφραχθεί πλήρως από ένα σχετικά μικρό κομμάτι τροφής. Η πλήρης απόφραξη προκαλεί υποξαιμία μέσα σε ελάχιστα λεπτά. Ακόμη και αν το ξένο σώμα αφαιρεθεί αργότερα και αποκατασταθεί η κυκλοφορία, μπορεί ήδη να έχει προκληθεί βαριά υποξική–ισχαιμική εγκεφαλική βλάβη, πνευμονική βλάβη ή πολυοργανική ανεπάρκεια.
Η διάρκεια της πλήρους ή σχεδόν πλήρους απόφραξης πριν από την αποκατάσταση της οξυγόνωσης είναι συχνά ο καθοριστικός προγνωστικός παράγοντας.
Ποιες πρακτικές σίτισης μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή
1. Προσφορά τροφών ακατάλληλου σχήματος ή σύστασης
Ιδιαίτερα επικίνδυνες είναι τροφές που είναι:
- στρογγυλές ή κυλινδρικές,
- σκληρές,
- λείες και γλιστρούν εύκολα,
- ελαστικές ή συμπιεστές,
- κολλώδεις,
- αρκετά μεγάλες ώστε να εφαρμόσουν σαν «πώμα» στον αεραγωγό.
Στα συχνότερα παραδείγματα περιλαμβάνονται:
- ολόκληρα σταφύλια, κεράσια και μικρά ντοματίνια,
- κομμάτια λουκάνικου κομμένα εγκάρσια σαν κέρματα,
- ολόκληροι ξηροί καρποί και σπόροι,
- ωμά καρότα, ωμό μήλο και άλλα σκληρά φρούτα ή λαχανικά,
- μεγάλα ή σκληρά κομμάτια κρέατος και τυριού,
- ποπ κορν,
- σκληρές καραμέλες,
- marshmallows και ζελεδάκια,
- μεγάλες ποσότητες παχύρρευστου φυστικοβούτυρου,
- συμπαγείς μπουκιές ψωμιού που μπορούν να σχηματίσουν κολλώδη μάζα.
Το CDC επισημαίνει ότι ο κίνδυνος εξαρτάται όχι μόνο από την τροφή, αλλά και από τον τρόπο παρασκευής, το μέγεθος, το σχήμα και τη σύστασή της.
2. Βίαιη ή βιαστική σίτιση με κουτάλι
Επικίνδυνη είναι η πρακτική κατά την οποία ο ενήλικας:
- εισάγει το κουτάλι βαθιά στο στόμα,
- προσφέρει νέα κουταλιά πριν καταποθεί η προηγούμενη,
- γεμίζει υπερβολικά το στόμα,
- πιέζει το βρέφος να φάει ενώ εκείνο γυρίζει το κεφάλι ή αντιστέκεται,
- προσπαθεί να ταΐσει βρέφος που κλαίει, γελά, βήχει ή είναι λαχανιασμένο.
Η σίτιση πρέπει να ανταποκρίνεται στα σημεία πείνας, κορεσμού και ετοιμότητας του βρέφους, όχι να είναι εξαναγκαστική. Το βρέφος πρέπει να έχει χρόνο να επεξεργαστεί και να καταπιεί κάθε ποσότητα που έχει στο στόμα του.
3. Σίτιση σε ακατάλληλη θέση
Το βρέφος πρέπει να βρίσκεται:
- καθιστό,
- δεμένο σε σταθερό παιδικό κάθισμα,
- με τον κορμό όρθιο,
- με καλή υποστήριξη κεφαλής και αυχένα.
Η σίτιση σε ημικατακεκλιμένη ή ύπτια θέση, μέσα σε καρότσι ή κάθισμα αυτοκινήτου, κατά τη μετακίνηση ή ενώ το παιδί μπουσουλάει, περπατάει ή παίζει, αυξάνει τον κίνδυνο. Οι επίσημες οδηγίες του NHS συνιστούν σταθερή όρθια θέση, κατάλληλη προετοιμασία της τροφής και συνεχή επίβλεψη.
4. Έλλειψη άμεσης επίβλεψης
Η παρουσία ενός ενήλικα στο ίδιο δωμάτιο δεν αρκεί. Απαιτείται ενεργή παρακολούθηση:
- χωρίς κινητό τηλέφωνο ή άλλη απόσπαση,
- χωρίς απομάκρυνση «για λίγα δευτερόλεπτα»,
- με δυνατότητα άμεσης αναγνώρισης της απόφραξης.
Ένα βρέφος που πνίγεται πλήρως δεν μπορεί να κλάψει, να βήξει αποτελεσματικά ή να φωνάξει για βοήθεια.
5. Λανθασμένη αντίληψη ότι το βρέφος «έχει δόντια, άρα μπορεί να μασάει»
Τα μπροστινά δόντια κόβουν, αλλά δεν αλέθουν αποτελεσματικά την τροφή. Το γεγονός ότι ένα βρέφος έχει δόντια ή έχει φάει προηγουμένως την ίδια τροφή χωρίς πρόβλημα δεν αποτελεί απόδειξη ασφάλειας.
6. Ακατάλληλη εφαρμογή του baby-led weaning
Το baby-led weaning δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί περισσότερα επεισόδια πνιγμονής από την παραδοσιακή σίτιση, όταν εφαρμόζεται σωστά, με κατάλληλες υφές, αναπτυξιακή ετοιμότητα, όρθια θέση και συνεχή επίβλεψη.
Δεν πρέπει, επομένως, να δαιμονοποιείται η αυτοσίτιση. Αυτό που είναι επικίνδυνο είναι η ανεξέλεγκτη εφαρμογή της:
- χωρίς εκπαίδευση των γονέων,
- με τροφές ακατάλληλης σκληρότητας,
- με μικρά στρογγυλά κομμάτια,
- χωρίς έλεγχο ότι η τροφή συνθλίβεται εύκολα μεταξύ δύο δακτύλων,
- πριν το βρέφος μπορεί να καθίσει όρθιο και να ελέγχει καλά την κεφαλή του.
Η παραδοσιακή σίτιση με κουτάλι επίσης δεν είναι απαλλαγμένη κινδύνου, ιδίως όταν γίνεται πιεστικά, γρήγορα ή με μεγάλες ποσότητες.
Ο πνιγμός δεν είναι το ίδιο με το gagging
Η διάκριση είναι κρίσιμη
Gagging — προστατευτικό αντανακλαστικό
- Το βρέφος κάνει θόρυβο
- Βήχει ή αναγουλιάζει
- Μπορεί να κοκκινίσει
- Αναπνέει
- Συνήθως απομακρύνει μόνο του την τροφή
Πλήρης απόφραξη — πνιγμονή
- Συχνά είναι σιωπηλό
- Δεν μπορεί να βήξει αποτελεσματικά
- Μπορεί να εμφανίσει κυάνωση
- Δεν μπορεί να αναπνεύσει ή να κλάψει
- Απαιτείται άμεση παρέμβαση
Στο gagging δεν πρέπει να βάζουμε τυφλά τα δάκτυλα στο στόμα, επειδή μπορεί να ωθήσουμε την τροφή βαθύτερα. Αφαιρούμε μόνο αντικείμενο που είναι σαφώς ορατό και εύκολα προσιτό. Το NHS τονίζει ότι το gagging είναι συχνό κατά την εκμάθηση των στερεών τροφών και διαφέρει από την πραγματική απόφραξη.
Τι πρέπει να γνωρίζουν όλοι οι γονείς
Σε βρέφος κάτω του ενός έτους που δεν μπορεί να αναπνεύσει, να κλάψει ή να βήξει αποτελεσματικά:
- Καλούμε αμέσως το 112 ή το 166, ιδανικά με ανοικτή ακρόαση.
- Χορηγούμε 5 ισχυρά πλήγματα στην πλάτη μεταξύ των ωμοπλατών, με το βρέφος πρηνές και το κεφάλι χαμηλότερα από τον κορμό.
- Αν δεν απομακρυνθεί το ξένο σώμα, γυρίζουμε το βρέφος ύπτια και πραγματοποιούμε 5 θωρακικές ωθήσεις.
- Επαναλαμβάνουμε εναλλάξ 5 πλήγματα και 5 θωρακικές ωθήσεις.
- Δεν εφαρμόζουμε κοιλιακές ωθήσεις Heimlich σε βρέφος κάτω του ενός έτους.
- Αν χάσει τις αισθήσεις του, αρχίζουμε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση σύμφωνα με την εκπαίδευσή μας και τις οδηγίες του τηλεφωνικού κέντρου.
Οι οδηγίες πρώτων βοηθειών για βρέφη περιγράφουν την εναλλαγή πέντε πλήξεων στην πλάτη και πέντε θωρακικών ωθήσεων.
Το ουσιαστικό μήνυμα δημόσιας υγείας
Η είσοδος στις στερεές τροφές είναι αναγκαίο αναπτυξιακό στάδιο και δεν πρέπει να προκαλεί πανικό. Οι συμπληρωματικές τροφές εισάγονται περίπου στους έξι μήνες, ανάλογα με την αναπτυξιακή ετοιμότητα του βρέφους.
Το λάθος μήνυμα θα ήταν
«Μη δίνετε στερεές τροφές στα βρέφη γιατί μπορεί να πνιγούν».
Το ορθό μήνυμα είναι
Δίνουμε στερεές τροφές στην κατάλληλη ηλικία, αλλά μόνο με ασφαλή μορφή, κατάλληλη σύσταση, σωστή θέση και αδιάλειπτη επίβλεψη. Παράλληλα, κάθε γονέας και κάθε επαγγελματίας που φροντίζει βρέφη πρέπει να είναι εκπαιδευμένος στις πρώτες βοήθειες για απόφραξη αεραγωγού.
Κωνσταντίνος Ι Νταλούκας - Παιδίατρος - Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων