Τι μπορώ να δώσω στο παιδί μου για να μην αρρωσταίνει τον χειμώνα;

Κάθε φθινόπωρο και χειμώνα οι γονείς ρωτούν:
«Γιατρέ, τι να του δώσω για να δυναμώσει το ανοσοποιητικό του; Η απάντηση είναι ίσως λιγότερο εντυπωσιακή από τις διαφημίσεις, αλλά περισσότερο χρήσιμη: Δεν υπάρχει σιρόπι, βιταμίνη, προβιοτικό ή άλλο «ανοσοενισχυτικό» που να έχει αποδειχθεί ότι προφυλάσσει ένα υγιές παιδί από τις συνηθισμένες χειμερινές ιώσεις.

Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά. Αντίθετα, υπάρχουν συγκεκριμένα μέτρα με πραγματική επιστημονική τεκμηρίωση.

Τι πραγματικά βοηθά

1. Οι σωστοί εμβολιασμοί

Ελέγχουμε ότι το παιδί έχει κάνει όλα τα εμβόλια που προβλέπονται για την ηλικία του και συζητούμε με τον παιδίατρο για τον αντιγριπικό εμβολιασμό και, στα βρέφη ή παιδιά που έχουν ένδειξη, για την προστασία από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV).

Τα εμβόλια δεν εμποδίζουν κάθε συνάχι. Προστατεύουν όμως από συγκεκριμένες λοιμώξεις και, κυρίως, από σοβαρή νόσο.

2. Επαρκής ύπνος

Το παιδί χρειάζεται αρκετό και ποιοτικό ύπνο, ανάλογα με την ηλικία του. Ο ύπνος αποτελεί σημαντικό μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος.

3. Ισορροπημένη διατροφή

Φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, γαλακτοκομικά, αυγά, ψάρι, κρέας ή άλλες κατάλληλες πηγές πρωτεΐνης προσφέρουν στα περισσότερα παιδιά τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται.

Ένα υγιές παιδί που τρέφεται ισορροπημένα δεν χρειάζεται συνήθως πολυβιταμίνες.

4. Καθαρά χέρια και σωστή αναπνευστική υγιεινή

Μαθαίνουμε στα παιδιά να πλένουν σωστά τα χέρια τους και να βήχουν ή να φτερνίζονται στον αγκώνα ή σε χαρτομάντιλο.

5. Καλός αερισμός των κλειστών χώρων

Οι αναπνευστικοί ιοί μεταδίδονται ευκολότερα σε κλειστούς, πολυσύχναστους και ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους.

Ανοίγουμε τακτικά τα παράθυρα στο σπίτι, στις αίθουσες και όπου συγκεντρώνονται πολλά παιδιά, όταν αυτό είναι εφικτό και ασφαλές.

Τι γίνεται με τα «ανοσοενισχυτικά»;

Πολυβιταμίνες: Δεν χρειάζονται συνήθως σε ένα υγιές παιδί με ισορροπημένη διατροφή.

Βιταμίνη C: Δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει το κοινό κρυολόγημα στα παιδιά.

Βιταμίνη D: Είναι απαραίτητη για την υγεία, αλλά χορηγείται ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού — όχι ως «φάρμακο κατά των ιώσεων».

Ψευδάργυρος: Δεν συνιστάται η συστηματική χορήγησή του σε υγιή παιδιά για την πρόληψη των χειμερινών λοιμώξεων.

Εχινάκεια (Echinacea): Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να τη συστήνουμε συστηματικά στα παιδιά.

Πρόπολη και βασιλικός πολτός: Δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ότι προλαμβάνουν τις ιώσεις, ενώ μπορεί να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις.

Β-γλυκάνες: Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν για να συστήνεται η συστηματική χορήγησή τους στα παιδιά.

Προβιοτικά: Ορισμένες μελέτες δείχνουν πιθανό μικρό όφελος, αλλά δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ώστε να συστήνουμε σε όλα τα παιδιά να παίρνουν προβιοτικά όλο τον χειμώνα.

Ομοιοπαθητικά «ανοσοενισχυτικά»: Δεν έχει τεκμηριωθεί ειδική αποτελεσματικότητά τους στην πρόληψη των λοιμώξεων.

Και τα προβιοτικά;

Υπάρχουν δεδομένα ότι ορισμένα προβιοτικά στελέχη μπορεί να μειώνουν σε κάποιο βαθμό ορισμένες λοιμώξεις του αναπνευστικού. Τα αποτελέσματα όμως διαφέρουν ανάλογα με το συγκεκριμένο στέλεχος, τη δόση, την ηλικία του παιδιού και τη διάρκεια χορήγησης.

Γι' αυτό δεν μπορούμε να μεταφέρουμε τα αποτελέσματα που βρέθηκαν για ένα συγκεκριμένο προβιοτικό σε όλα τα προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά.

Άλλο θέμα είναι η πρόληψη της διάρροιας που σχετίζεται με τη λήψη αντιβιοτικών, όπου υπάρχουν συγκεκριμένα προβιοτικά στελέχη με καλύτερη επιστημονική τεκμηρίωση. Αυτό πρέπει να συζητείται ξεχωριστά με τον παιδίατρο.

«Από τότε που πήγε παιδικό, είναι συνέχεια άρρωστο»

Όταν ένα μικρό παιδί αρχίζει παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο, εκτίθεται για πρώτη φορά σε μεγάλο αριθμό αναπνευστικών ιών. Μπορεί επομένως να εμφανίσει διαδοχικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα κατά τον πρώτο χειμώνα.

Μία ίωση μπορεί να διαρκεί αρκετές ημέρες και ο βήχας ακόμη περισσότερο. Αν η επόμενη λοίμωξη αρχίσει πριν εξαφανιστούν τελείως τα συμπτώματα της προηγούμενης, οι γονείς εύλογα αισθάνονται ότι το παιδί είναι «συνέχεια άρρωστο».

Οι επαναλαμβανόμενες απλές ιώσεις σε ένα παιδί που κατά τα άλλα αναπτύσσεται φυσιολογικά δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι έχει «πεσμένο ανοσοποιητικό».

Πότε οι συχνές λοιμώξεις χρειάζονται περισσότερο έλεγχο;

Ο αριθμός των απλών κρυολογημάτων έχει μικρότερη σημασία από το είδος και τη βαρύτητα των λοιμώξεων.

Χρειάζεται να ενημερώσετε τον παιδίατρο όταν υπάρχουν επανειλημμένες σοβαρές ή ασυνήθιστες λοιμώξεις, επαναλαμβανόμενες πνευμονίες, λοιμώξεις που απαιτούν συχνά νοσηλεία ή ενδοφλέβια αντιβίωση, επίμονη καντιντίαση, χρόνια διάρροια, ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή άλλο πρόβλημα ανάπτυξης ή οικογενειακό ιστορικό ανοσοανεπάρκειας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αναζητούμε ένα «ανοσοενισχυτικό». Αναζητούμε την αιτία.

Τι να θυμάστε

Δεν χρειάζεται να αγοράσουμε κάτι για να «δυναμώσουμε» το ανοσοποιητικό ενός υγιούς παιδιού.

Η καλύτερη προστασία για τον χειμώνα παραμένει, σωστοί εμβολιασμοί, επαρκής ύπνος, ισορροπημένη διατροφή, σωματική δραστηριότητα, καθαρά χέρια και καλός αερισμός των χώρων.

Και όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη για βιταμίνη, συμπλήρωμα ή ειδική προληπτική παρέμβαση, αυτή αποφασίζεται για το συγκεκριμένο παιδί, μαζί με τον παιδίατρό του.

Κωνσταντίνος Ι Νταλούκας - Παιδίατρος - Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων