Ποια είναι η αλήθεια για τα ενεργειακά ποτά; Μπορούν να τα πίνουν άφοβα τα παιδιά; μήπως θα πρέπει να υπάρξουν φίλτρα απαγόρευσης πώλησης σε ανηλίκους;

Η σύντομη απάντηση είναι ότι όχι, τα ενεργειακά ποτά δεν πρέπει να θεωρούνται ασφαλή για παιδιά και εφήβους. Με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, ως παιδίατρος θα έλεγα ότι δεν υπάρχει κανένα αποδεδειγμένο όφελος, ενώ υπάρχουν τεκμηριωμένοι κίνδυνοι.

Τι περιέχουν τα ενεργειακά ποτά;

Τα περισσότερα περιέχουν συνδυασμό από:

• υψηλές δόσεις καφεΐνης (80–300 mg ή και περισσότερο ανά συσκευασία),
• μεγάλες ποσότητες ζάχαρης (εκτός των sugar-free),
• ταυρίνη,
• γκουαρανά (επιπλέον πηγή καφεΐνης),
• ginseng,
• βιταμίνες Β,
• άλλα διεγερτικά.

Το σημαντικό πρόβλημα είναι ότι πολλά παιδιά δεν γνωρίζουν πόση συνολική καφεΐνη καταναλώνουν, ενώ η πραγματική περιεκτικότητα μπορεί να είναι μεγαλύτερη από αυτήν που αντιλαμβάνονται.

Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες;

Τα ενεργειακά ποτά δεν έχουν θέση στη διατροφή παιδιών και εφήβων

Οι σημαντικότεροι κίνδυνοι είναι:

Καρδιαγγειακές επιδράσεις

• ταχυκαρδία
• αύξηση αρτηριακής πίεσης
• αίσθημα παλμών
• σε σπάνιες περιπτώσεις αρρυθμίες, ιδιαίτερα σε παιδιά με υποκείμενο καρδιολογικό νόσημα ή συγγενή προδιάθεση. AAP Publications

Νευρολογικές και ψυχικές επιδράσεις

• άγχος
• ευερεθιστότητα
• τρόμος
• υπερκινητικότητα
• διαταραχές συγκέντρωσης
• κρίσεις πανικού σε ευαίσθητα άτομα. HealthyChildren.org

Διαταραχές ύπνου

Ίσως το σημαντικότερο πρόβλημα στους εφήβους.

Η καφεΐνη:

• μειώνει τη διάρκεια του ύπνου,
• καθυστερεί την ώρα που κοιμούνται,
• μειώνει την ποιότητα του ύπνου.

Ένας έφηβος που κοιμάται λιγότερο:

• έχει χειρότερες σχολικές επιδόσεις,
• παρουσιάζει περισσότερα τροχαία ατυχήματα,
• εμφανίζει συχνότερα άγχος και κατάθλιψη.

Μεταβολικές συνέπειες

Τα περισσότερα ενεργειακά ποτά περιέχουν σημαντική ποσότητα ζάχαρης, αυξάνοντας τον κίνδυνο για:

• παχυσαρκία,
• τερηδόνα,
• λιπώδη νόσο ήπατος,
• διαβήτη τύπου 2 μακροπρόθεσμα. AAP Publications

Συνδυασμός με αλκοόλ

Αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα στους μεγαλύτερους εφήβους.

Η καφεΐνη μειώνει το αίσθημα υπνηλίας χωρίς να μειώνει τη μέθη, με αποτέλεσμα:

• μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ,
• επικίνδυνες συμπεριφορές,
• περισσότερα τροχαία ατυχήματα.

Υπάρχει ασφαλής ποσότητα;

Για τα ενεργειακά ποτά, η απάντηση είναι ουσιαστικά όχι.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής δεν συνιστά την κατανάλωσή τους από παιδιά και εφήβους. 

Είναι ίδια με τα αθλητικά ποτά;

Όχι.

Πολλοί γονείς τα συγχέουν.

Αθλητικά ποτά                                                                   Ενεργειακά ποτά
ηλεκτρολύτες                                                                      καφεΐνη
υδατάνθρακες                                                                    διεγερτικά
ενυδάτωση                                                                         διέγερση
μπορούν μετά από παρατεταμένη έντονη άσκηση          δεν συνιστώνται σε παιδιά και εφήβους

Αυτή η σύγχυση είναι ένας από τους λόγους που αρκετά παιδιά αρχίζουν να καταναλώνουν ενεργειακά ποτά. 

Πρέπει να απαγορευθεί η πώληση σε ανηλίκους;

Τα δεδομένα δείχνουν ότι:

• δεν υπάρχει διατροφικό όφελος,
• υπάρχουν τεκμηριωμένοι κίνδυνοι,
• οι έφηβοι είναι η κύρια ομάδα-στόχος του μάρκετινγκ.

Για τον λόγο αυτό, αρκετές χώρες και πολλές μεγάλες αλυσίδες λιανικής εφαρμόζουν ήδη περιορισμούς πώλησης σε ανηλίκους, ενώ η Αγγλία έχει προχωρήσει σε νομοθετική απαγόρευση πώλησης ενεργειακών ποτών υψηλής περιεκτικότητας σε καφεΐνη σε άτομα κάτω των 16 ετών. 

Η προσωπική μου εκτίμηση με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία

Θεωρώ ότι υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ μέτρων όπως:

• απαγόρευση πώλησης σε ανηλίκους (π.χ. <16 ή <18 ετών),
• απαγόρευση πώλησης μέσα και γύρω από σχολεία,
• υποχρεωτική επισήμανση της περιεκτικότητας σε καφεΐνη με ευδιάκριτο τρόπο,
• περιορισμός της διαφήμισης που απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η απαγόρευση από μόνη της θα εξαλείψει το πρόβλημα. Η εκπαίδευση γονέων, εκπαιδευτικών και εφήβων παραμένει απαραίτητη, αλλά η ηλικιακή απαγόρευση αποτελεί ένα εύλογο μέτρο δημόσιας υγείας όταν αφορά προϊόν χωρίς αποδεδειγμένο όφελος και με γνωσούς κινδύνους για τους ανηλίκους.

Το μήνυμα προς τους γονείς

Αν ένας γονέας με ρωτούσε:

«Μπορεί το παιδί μου να πίνει ενεργειακά ποτά;»

η απάντησή μου θα ήταν:

Όχι. Δεν προσφέρουν κανένα όφελος στην ανάπτυξη, στις σχολικές επιδόσεις ή στον αθλητισμό. Αντίθετα, μπορούν να επηρεάσουν την καρδιά, τον ύπνο, τη συμπεριφορά και τη συνολική υγεία του παιδιού. Το καλύτερο "ενεργειακό ποτό" για ένα παιδί παραμένει ο επαρκής ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή και το νερό.